Чеслав Петкевич родился 20 июля 1856 года в деревне Бабчин на Хойниччине в семье лесничего Генрика Петкевича и Паулины из рода Кшижановских. Мать, талантливая женщина, дала всем пятерым сыновьям домашнее образование . Когда Чеславу было восемь лет, отца арестовали за участие в восстании 1863 года, и мальчик с братом Адольфом вынужден был с ранних лет зарабатывать на жизнь физическим трудом .
Он освоил почти все крестьянские ремёсла, работал на смолокурнях и винокурнях, позже объездил Подолье, Смоленщину, а с 1904 года почти двадцать лет был экономом в имении Стафанин под Киевом . Судьбоносная встреча в 1912 году с молодым учёным Казимиром Машинским, который записывал его рассказы о Полесье, пробудила в Петкевиче желание самому взяться за перо .
В 1923 году он переехал в Варшаву и по рекомендации Машинского стал сотрудником Отдела этнологии Института антропологических и этнологических наук . Его дядей был известный писатель Антоний Петкевич (Адам Плуг), а брат Зянон уже публиковал этнографические работы, что также повлияло на его выбор . Первая статья 69-летнего учёного вышла в 1925 году в польском журнале «Ziemia» .
В 1928 году увидела свет его фундаментальная монография «Речицкое Полесье» о материальной культуре региона, содержащая около 300 авторских рисунков . Каждый предмет, описанный в книге, Петкевич не раз держал в руках, а многие изготовлял сам . Второй том — «Духовная культура Речицкого Полесья» — вышел уже после смерти учёного в 1938 году .
Третья часть трилогии, посвящённая социальной культуре, долгие годы считалась утерянной . Однако в 2009 году её фрагменты были найдены в Торуни, а затем в Кракове . Благодаря этим находкам сегодня доступна почти вся трилогия, которую Петкевич создал на склоне лет . Учёный также подготовил к печати IV том «Люда белорусского» Михала Федоровского, обработав около 28 000 карточек .
Чеслав Петкевич ушёл из жизни 10 октября 1936 года в Варшаве, оставив потомкам уникальную энциклопедию полесской жизни . Его труды, написанные по памяти с фотографической точностью, и сегодня остаются бесценным источником знаний о быте и культуре восточнобелорусского Полесья.
Труды Ч. Петкевича:
Пяткевіч, Ч. Рэчыцкае Палессе / Ч. Пяткевіч ; укладанне, прадм. У. Васілевіча ; пераклад з польскай Л. Салавей і У. Васілевіча. – Мінск : Беларускі кнігазбор, 2004. – 672 с.
Пяткевіч, Ч. Грамадская культура Рэчыцкага Палесся / Ч. Пяткевіч ; [укладанне], пераклад з польскай [мовы, уступны артыкул У. Васілевіча і Л. Салавей ; прадм. Г. Энгелькінг ; фота Я. Макоўскага]. – Мінск : Беларуская навука, 2015. – 318, [1] с.
О нем:
Біруковіч, К. Даследчык Рэчыцкага Палесся / К. Біруковіч // Гомельская праўда. – 1996. – 20 ліпеня.
Бязручка, І. П. Чэслаў Пяткевіч – этнограф “чыстага” Палесся / І. П. Бязручка // Духоўная і культурная спадчына беларускага Палесся: Матэрыялы навуковай канферэнцыі : 18-19 верасня 1997 г. – Гомель : ГДУ, 1998. – С. 123-125.
Варанько, К. Д. 150 год з дня нараджэння беларускага і польскага этнографа, фалькларыста Ч. Г. Пяткевіча / К. Варанько // Гісторыя : праблемы выкладання. – 2006. – № 11. – С. 53-54.
Васілевіч, У. А. Чэслаў Пяткевіч / У. А. Васілевіч // Беларуская фалькларыстыка: Збіранне і даслед. нар. творчасці ў 60-х гг. XIX – пач. XX ст. / Г. А. Пятроўская, І. К. Цішчанка, У. А. Васілевіч і інш. – Мінск : Навука і тэхіка, 1988. – С. 309-316.
Васілевіч, У. А. Пяткевіч Чэслаў / У. А. Васілевіч // Беларускі фальклор: энцыклапедыя: у 2 т. Т. 2. Л – Я / рэдкалегія : Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. – Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 2006. – С. 406.
Васілевіч, У. А. Збіральнікі: [10 творчых партрэтаў збіральнікаў, публікатараў і даследчыкаў беларускай вуснай народнай паэзіі і быту] / У. А. Васілевіч. – Мінск : Навука і тэхніка, 1991. – С. 134-167.
Жлоба, С. П. Роль Чеслава Петкевича и Юзефа Обрембского в изучении этнографии Полесья / С. П. Жлоба, П. И Корнев // Этносоциальные и конфессиональные процессы в современном обществе : сб. науч. ст. / ГрГУ им. Я. Купалы ; редкол.: М.А. Можейко (отв. ред.) [и др.]. – Гродно : ГрГУ, 2010. – С. 383-388.
Жыццё і навуковая спадчына Часлава Пяткевіча // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Рэчыц. р-на. У 2 кн. Кн. 2. / Укл. П. П. Рабянок. – Минск : Беларусь, 1998. – С. 285-287.
Зелянкоўскі, А. Часлаў Пяткевіч і яго навуковая дзейнасць / А. Зелянкоўскі // Ленінскі сцяг. – 1996. – 13 ліпеня.
Зелянкоўскі, А. Часлаў Пяткевіч : «Хойнікі» (1927 год) / А. Зелянкоўскі // Ленінскі сцяг. – 1996. – 27 лістапада.
Кітурка, І. Ф. "Рэчыцкае Палессе" Ч. Пяткевіча як крыніца па гісторыі і этнаграфіі Рэчыцкай зямлі / І. Ф. Кітурка // Шостыя Міжнародные Доўнараўскія чытанні : матерыялы Міжнар. навук.-канф., Рэчыца, 14-15 лістапада 2007 г.: у 2 ч. Ч. 2 : Рэчыца ў часе і прасторы: 795 год заснавання горада. – Гомель : ГДУ iмя Ф. Скарыны, 2008. – С. 108-118.
Мятліцкі, М. Цяпло буслінага крыла : пра Хойнікі і Хойніччыну / М. Мятліцкі // Полымя. – 2010. – № 8. – С. 171-180.
Пяткевіч Чэслаў Генрыхавіч // Беларуская Савецкая энцыклапедыя. У 12 т. Т. 8. Паддубнікі – Рабкі / Рэдкал. П. У. Броўка (гал.рэд.) і інш. – Мінск : Гал. рэд. Беларус. Сав. Энцыкл., 1972. – С. 656.
Пяткевіч Чэслаў Генрыхавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле – Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. – Мінск : БелЭн, 2001. – С. 164.
Пяткевiч Чэслаў Генрыхавіч // Беларусь: Энцыкл. даведнiк / Беларус. Энцыкл.; Рэд. Калегiя : Б. I. Сачанка (гал. рэд.) i iнш. – Мінск : БэлЭн, 1995. – С. 610-611.
Пяткевіч Чэслаў Генрыхавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : У 6 т. Т. 6. Кн.1: Пузелі – Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал.рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. – Мінск : БелЭн, 2001. – С. 18.
Пяткевіч Чэслаў Генрыхавіч // Энцыклапедыя лiтаратуры i мастацтва Беларусi : У 5-i т. Т. 4. Накцюрн – Скальскі / Рэдкал.: I. П. Шамякiн ( гал. рэд.) i iнш. – Мінск : БелСЭ, 1986. – С. 431.
Пяткевіч Чэслаў Генрыхавіч // Этнаграфія Беларусі : Энцыкл. / Беларус. Сав. Энцыкл., Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. – Мінск : БелСЭ, 1989. – С. 418-419.
Салавей, Л. Вялікі знаўца Палесся, чалавек – энцыклапедыя / Л. Салавей // Роднае слова. – 2001. – № 4. – С. 99-103.
Саламевіч, І. Даследчык Рэчыцкага Палесся / І. Саламевіч // Полымя. – 1967. – № 1.
Саламевіч, І. Пяткевiч Чэслаў Генрыхавіч / І. Саламевіч // Асветнiкi зямлi Беларускай : энцыкл. даведнік / [рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.]. – Мiнск : Беларус. Энцыклапедыя, 2001. – С. 335-336.
Сідарэвіч, А. Старое Палессе // Наша Ніва. – 2004. – 17 верасня. – С. 6.
Сказ пра Палессе // Краязнаўчая газета. – 2004. – № 38. – С. 3.
Хмяльніцкая, М. Характарыстычнае слова ў манаграфіі Ч. Пяткевіча / М. Хмяльніцкая // Традыцыі матэрыяльнай і духоўнай культуры Усходняга Палесся: праблемы вывучэння і захавання ў постчарнобыльскі час : зб. навук. артыкулаў. – Гомель. – 2009. – Вып. 2. – С. 183-185.
Часлаў Пяткевіч і яго навуковая спадчына: Пяткевіч Чэслаў Генрыхавіч // Памяць : Гіст.-дакум. хроніка Хойн. р-на / БелЭн ; Рэдкал.: М. А. Ткачоў (гал. рэд.) і інш. – Мінск : БелЭн, 1993. – С. 35-44.
Шумскі, К. А. Матэрыялы па народных ведах беларусаў аб прыродзе ў рабоце Ч. Пяткевіча «Духоўная культура Рэчыцкага Палесся» / К. А. Шумскі // Культура и быт белорусов в этнографических исследованиях и музейных коллекциях : материалы междунар. науч. конф. (7–8 июня 2012 года, г. Минск) / сост.: Н. С. Бункевич и др. – Минск, 2012. – С. 194-197.
